Nhu cầu

Nhu cầu và động lực

Nhu cầu “là cảm giác thiếu hụt một cái gì đó mà con người cảm nhận được”. Đây là một trạng thái đặc biệt của con người, nó sẽ luôn xuất hiện khi con người còn tồn tại, sự thiếu hụt ấy liên tục đòi hỏi phải được thỏa mãn, bù đắp. Chính vì vậy, nhu cầu là yếu tố thúc đẩy con người hoạt động. Nó chi phối mạnh mẽ đến đời sống tâm lý nói chung và đến hành vi của con người nói riêng.

Có những cá nhân sở hữu những nét tính cách tương đồng nhưng lại hoàn toàn khác
biệt về “nhu cầu” – cái họ muốn, cái họ cần ở bên trong. Ví dụ, có hai đứa trẻ cùng giơ tay để ứng tuyển vị trí lớp trưởng nhưng sự thôi thúc dẫn đến hành động ấy không giống nhau. Một đứa trẻ do mong muốn được thừa nhận khả năng nhưng đứa trẻ kia lại lựa chọn vì con muốn đạt được mục tiêu đã đề ra từ đầu năm học là đạt được học sinh giỏi và tích cực tham gia hoạt động của lớp.


Nhu cầu của trẻ được chúng tôi định nghĩa là sự thôi thúc ở bên trong mỗi người từ khi sinh ra. Nó quyết định mục tiêu, xu hướng của mọi phản ứng, hành động với thế giới bên ngoài của trẻ – một “chiếc la bàn tự nhiên” – thứ đồng hành với cấu trúc tính cách bẩm sinh mà trẻ được ban cho từ khi ra đời.

Qua quá trình nghiên cứu và khảo sát nhiều năm chúng tôi nhận thấy mỗi đứa trẻ từ khi sinh ra đều có một hệ thống cấu trúc 5 nhu cầu: Chinh phục, Thỏa mãn, Thừa nhận, Kết nối, Cầu toàn.

Hiểu được cấu trúc nhu cầu bẩm sinh của con để cha mẹ có thể hiểu được nguyên nhân sâu xa những lựa chọn trong cuộc sống của con cũng như xây dựng cho con được một hệ động lực vững chắc trong học tập và cuộc sống.

*Lưu ý: Chúng tôi chỉ đề cập đến các nhu cầu cấp cao của phần “người”, không đề cập đến các nhu cầu bản năng sinh tồn của phần “con”.
Không có nhu cầu tốt hay xấu mà chỉ có lựa chọn xuất phát từ nhu cầu đó tạo ra hệ quả tốt hay xấu.
Mỗi đứa trẻ đều mang trong mình 5 nhu cầu này từ khi sinh ra nhưng sẽ chỉ có 1 đến 2 nhu cầu là nổi trội nhất, mang tính chất chủ đạo, là kim chỉ nam cho mọi quyết định trong đời sống nội tâm của trẻ. Tuy nhiên, tuỳ vào môi trường nuôi dưỡng, đặc
biệt trong giai đoạn từ 0 đến 12 tuổi – giai đoạn trẻ nhận diện, thể hiện nhu cầu bản năng của mình mà cấu trúc nhu cầu bẩm sinh của trẻ bị điều hướng, phát triển khác đi. Vấn đề này sẽ được chúng tôi phân tích rõ nét hơn trong các phần tiếp theo.

Hệ thống 5 nhu cầu

1. Nhu cầu chinh phục

Nhu cầu chinh phục là sự thôi thúc trẻ nhất định phải hoàn thành được các mục tiêu đặt ra. Những mục tiêu này có thể do bản thân đề ra hoặc cha mẹ, thầy cô định hướng. Khi chinh phục được các mục tiêu, trẻ sẽ cảm thấy hạnh phúc, thỏa mãn.

Nhu cầu chinh phục có 3 xu hướng biểu hiện:

– Chinh phục để tạo sự ảnh hưởng: Nỗ lực để có được vị trí, quyền lực khiến người khác phải nghe theo.

– Chinh phục để áp đặt nguyên tắc: Tự đặt ra rất nhiều nguyên tắc đúng – sai, tốt – xấu và muốn bản thân cũng như người khác cùng làm theo.

– Chinh phục để tạo quyền tư hữu: Cố gắng hoàn thành các mục tiêu, công việc được giao để có được sự tự chủ, quyền sở hữu cá nhân.

Người có nhu cầu chinh phục ở mức cao:

– Có sự thôi thúc rất mạnh mẽ về việc phải tìm ra được mục tiêu trong cuộc sống và cố gắng hoàn thành nó.

– Sớm xác định mục tiêu cho mình để nỗ lực, ví dụ như: Phải học tốt, làm cán sự lớp, chơi trò chơi giỏi …

– Hăng hái, nỗ lực để thực hiện và cảm thấy hạnh phúc khi từng bước đạt được thành tựu. Điều này lại tạo nên nguồn năng lượng rất lớn để họ tiếp tục đặt ra mục tiêu và cố gắng.

Nhu cầu thỏa mãn là sự thôi thúc tự nhiên trong việc cần được hưởng thụ, đáp ứng những mong muốn của bản thân ở mức cao độ. Trong thực tế, bất kì ai cũng có nhu cầu thỏa mãn về vật chất ở một mức độ nhất định từ việc ăn ngon, mặc đẹp,…đến thỏa mãn về tinh thần như tự do, quyền lực,… Tuy nhiên, có đặt nhu cầu thỏa mãn lên vị trí đầu tiên hay không thì lại là tuỳ ở mỗi người.

2. Nhu cầu thỏa mãn

Nhu cầu thỏa mãn biểu hiện ở 3 xu hướng:

– Thỏa mãn sự cao vọng: Luôn mong muốn bản thân mình ở “đẳng cấp cao”, trở nên vượt trội so với người khác.

– Thỏa mãn sự tự do: Muốn có sự tự do tuyệt đối để làm theo ý thích của mình.

– Thỏa mãn các ham muốn bản năng: Nhu cầu hưởng thụ vật chất và đời sống tinh thần cao.

Người có nhu cầu thỏa mãn ở mức cao:

– Có thôi thúc phải được đáp ứng các mong muốn cá nhân ở mức rất mạnh mẽ. Họ muốn được tự làm theo ý mình hoặc yêu cầu người thân đáp ứng.

– Khi họ được làm theo ý thích của mình, họ thường có những biểu hiện như tập trung, nỗ lực và không muốn người khác làm gián đoạn. Tuy nhiên, những biểu hiện này sẽ biến mất nếu các nhu cầu của họ đã được môi trường đáp ứng.

– Khi có được điều mình muốn, họ cảm thấy vui vẻ phấn khích và tiếp tục cần thỏa mãn các nhu cầu cao hơn.

3. Nhu cầu cầu toàn

Nhu cầu cầu toàn là sự thôi thúc tự nhiên trong việc tìm kiếm, truy cầu sự toàn vẹn ở mức rất cao.

Nhu cầu cầu toàn chỉ xác định những thôi thúc bên trong họ về việc tìm kiếm những sự vật, sự việc và hành động mang tính hoàn hảo hơn người khác.

Nhu cầu cầu toàn có 3 xu hướng thể hiện:

– Cầu toàn về sự hoàn hảo: Thường nhìn thấy sự khiếm khuyết và mong muốn mọi việc, mọi người trở nên hoàn hảo.

– Cầu toàn về cảm giác an toàn: Mọi hành động đều nhằm tìm kiếm sự an toàn tuyệt đối.

– Cầu toàn về giải pháp: Luôn thay đổi, cải tiến để tìm ra giải pháp tốt nhất.

Người có nhu cầu cầu toàn ở mức cao:

– Họ có những thôi thúc bên trong về việc tìm kiếm những sự vật, sự việc và hành động mang tính hoàn hảo hơn người khác.

– Họ khó chịu, bực bội nếu mọi thứ không được trọn vẹn theo ý mình.

– Họ cũng cố gắng để bản thân trở thành hoàn thiện trên mọi phương diện: Con ngoan, trò giỏi, người bạn tốt…

4. Nhu cầu thừa nhận

Nhu cầu thừa nhận là sự thôi thúc tự nhiên bên trong mong muốn những giá trị, quan điểm của bản thân được người khác tôn trọng và ghi nhận. Khi đó, trẻ thấy bản thân mình có giá trị, cảm thấy hạnh phúc và tiếp tục cố gắng. Thậm chí, trẻ có thể làm những việc mà bản thân không thực sự mong muốn hoặc không có nhiều lợi ích thực tế chỉ để có được hình ảnh tốt đẹp trong lòng người khác.

Nhu cầu thừa nhận có 3 xu hướng thể hiện:

– Thừa nhận về cái trẻ giỏi: Thích được khen ngợi, ghi nhận những điểm tốt, điểm giỏi của bản thân.

– Thừa nhận về cái trẻ yêu: Thích được chăm sóc, quan tâm người mình yêu quý và muốn họ coi mình là quan trọng.

– Thừa nhận về cái trẻ cho là đúng: Muốn được người khác công nhận và nghe theo những điều mình cho là đúng.

Người có nhu cầu thừa nhận ở mức cao:

– Họ có một sự thôi thúc tự nhiên bên trong mong muốn những giá trị, quan điểm mà bản thân đề cao được người khác tôn trọng và ghi nhận.

– Họ thường rất để ý đến cách người khác nhìn, nhận xét về bản thân và xu hướng thích những lời khen ngợi, thái độ lắng nghe từ người khác.

5. Nhu cầu kết nối

Nhu cầu kết nối là sự thôi thúc tự nhiên trong việc tạo ra sự liên hệ giữa bản thân với một vật, một người nào đó nhằm làm tăng năng lượng sống và giảm cảm giác vô nghĩa, cô đơn của bản thân.

Cần phân biệt kết nối với giao tiếp. Giao tiếp đơn giản chỉ là trao đổi, tiếp xúc còn kết nối nói đến việc gắn kết, nối liền cả về mặt vật chất lẫn mặt tinh thần. Trẻ có nhu cầu kết nối cao chưa hẳn đã có năng lực giao tiếp tốt, muốn tạo thành năng lực cần được tạo môi trường và có sự rèn luyện thường xuyên.

Nhu cầu kết nối có 3 xu hướng biểu hiện:

– Kết nối rộng: Kết nối với nhiều người, nhiều sự vật xung quanh.

– Kết nối sâu: Nhu cầu gắn kết sâu sắc với một số người, đồ vật quen thuộc.

– Kết nối mới: Mong muốn liên tục gặp gỡ, kết bạn với người mới, đồ vật mới

Người có nhu cầu kết nối ở mức cao:

– Họ mong muốn rất mạnh mẽ và tự nhiên trong việc tạo ra sự liên hệ giữa bản thân với một vật, một người nào đó.

– Họ thích có cha mẹ người thân hoặc bạn bè bên cạnh hơn là ở một mình. Họ vui vẻ thoải mái nói chuyện, chia sẻ không gian và những đồ vật yêu thích với những người thân thiết đó.

– Thường thân thiện, thích quan tâm, giúp đỡ người khác.

KHAI MINH THƯ – Cẩm nang nuôi dạy con cả cuộc đời.
Hotline: 0964475533

 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Shares